Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.
Strona startowa Kontakt Biuletyn Informacj Publicznej
środa, 29 marca 2017
88 dzień roku
pn wt śr czw pt so nd
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    
imieniny
Marka, Wiktoryny, Zenona
Obsługa osób niesłyszących
 - 0468545 - 

Opis miejscowości

 

JANIKOWO

(niem. Amsee) miastowoj. kujawsko-pomorskim, w powiecie inowrocławskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Janikowo. Położone nad Jeziorem Pakoskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.

Według danych z 31 grudnia 2008[2], miasto miało 9169 mieszkańców (4444 mężczyzn, 4725 kobiet). Pierwsza źródłowa wzmianka o Janikowie pochodzi z 1427 roku. Wtedy to król Kazimierz IV Jagiellończyk poświadcza dokument, w którym stwierdza, że Bogusz z Ostrowa nadaje wieś Janikowo bratu Władysławowi. Gleby tego rejonu sprzyjały uprawie buraków cukrowych, toteż w 1875 lub w 1876 roku z inicjatywy doktora Zygmunta Wilkońskiego powstaje pierwsza na Kujawach cukrownia.

W wyniku I rozbioru Polski, Janikowo, Inowrocław i Kujawy zachodnie przechodzą pod panowanie pruskie. Na początku XX wieku również w szkole w Amsee (w Janikowie) doszło do strajku szkolnego. Trwał on od 22 października 1906 roku do 27 czerwca 1907 roku.

W 1957 roku rusza największy zakład przemysłowy Janikowa - kombinat sodowy, który obecnie wykorzystuje sól lub solankę z kopalni w Przyjmie pod Mogilnem i Wapnie z Piechcina oraz wodę z jeziora Pakoskiego. Zakład produkuje m.in. sodę ciężką i lekką, sól spożywczą, przemysłową i jodowaną.

Ulokowanie kombinatu sodowego w Janikowie, na bardzo dobrych glebach (a nie np. w pobliskich Mątwach, gdzie fabryka sody istnieje od XIX wieku), powodujące zaprzestanie rolniczego użytkowania ziem bardzo wysokiej klasy (z powodu zajęcia ich przez składowiska odpadów), bywa, obok podkrakowskiej Nowej Huty podawane jako przykład odgórnej państwowej decyzji lokalizacyjnej sprzecznej z obiektywnymi przesłankami

Zabytki

  • kościół gotycki pw. św. Jana Chrzciciela z końca XV wieku w dzielnicy Ostrowo,
  • plebania z XIX wieku,
  • zabudowania cukrowni z XIX wieku,
  • kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa z 1925 rozbudowany w 1978 w centrum miasta.

Honorowi obywatele Janikowa

Abdullah bin Abdulaziz al Saud - fundator operacji rozdzielenia sióstr syjamskich z Janikowa (Darii i Olgi Kołacz). 

KOŁODZIEJEWO

Wnioskując na podstawie nazwy, pierwotnie była to wieś służebna, której mieszkańcy zajmowali się wyrabianiem i naprawą kół drewnianych. Pierwsza wzmianka źródłowa dotycząca wsi Kołodziejewo pochodzi z 1379 r. i łączy się z pobliskim Trlągiem.

         Żyjący ok. 1350 r. Andrzej z Trląga miał trzech synów: Stefana, Jana i Wojciecha.
Jan został kanonikiem płockim a także archidiakonem kruszwickim.
Wojciech dzieląc się majątkiem z bratem Stefanem przeznaczył mu Nowy Trląg, Stare Kołodziejewo i Sędowo, Niemczyn i Starężyn na Pałukach, Osiek, Nieżuchowo i Jeziorki w ziemi nakielskiej.

         Pierwsza siedziba dworska mogła powstać w I połowie XV wieku. Znany jest właściciel Kołodziejewa z 1452 r. - Jan Rogala. W 1487 r. właścicielem Kołodziejewa był Jan Rogal (ten sam?). W XV wieku musiał nastąpić podział majątku, gdyż w 1579 r. jest już dwóch współwłaścicieli wsi: Jan Wilczyński i Jan Spławski.
W początku XVIII w. cały kraj stał się terenem długotrwałych działań wojennych, przemarszów wojsk, walk wewnętrznych, do czego dołączyły zarazy niszczące ludzi i zwierzęta. W 1721 r. dwór w Kołodziejewie był opustoszały a ziemia leżała odłogiem. W latach 1720-1730 folwark sam próbował przezwyciężyć trudności wynikłe ze zniszczeń wojennych, poprzez zasiedlanie wsi i pomoc istniejącym już gospodarstwom, pozyczając pługi i wozy. Wznowiono produkcję zboża, eksploatację lasów i hodowlę owiec. w każdym niemal folwarku istniały owczarnie, w Kołodziejewie także.

         Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 r. pomiędzy Rosję, Niemcy i Austrię, Kołodziejewo znalazło się pod panowaniem pruskim. W tym czasie Niemcy zaczęli przygotowania do zakładania licznych wsi z niemieckimi emigrantami. Znany jest właściciel Kołodziejewa, Szambelan von Kozmowski, który był założycielem wsi Dębowo w 1785 roku. Osiedleńcami byli przybysze z Brandenburgii i Wüttenbergii. Od dziedzica otrzymali zezwolenie na budowę szkoły ewangelickiej.

         Poprzedni właściciel Kołodziejewa Kozmowski założył wieś Dębowo dla niemieckich emigrantów, natomiast obecny właściciel Kołodziejewa, Twierdzina i Sosnówca - Ludwik Nehring zaczął wykupywać zubożałe, zadłużone niemieckie gospodarstwa i osiedlać na nich rodziny katolickie. W 1855 r. wykupił jedno, a w 1856 i 1857 roku dwa gospodarstwa i karczmę oraz trzy, które uległy spaleniu w 1845 roku. W Dębowie było sześć niezależnych gospodarstw polskich. Zmniejszyła się liczba ludności ewangelickiej - niemieckiej, a zwiększyła liczba ludności katolickiej - polskiej. W 1831 roku wybuchła epidemia cholery. w Kołodziejewie od 14 października 1831 r. na 164 mieszkańców zachorowało 50 a zmarło 18 osób. Ofiary epidemii cholery chowano na nowym cmentarzu, założonym w tym celu na niewielkim wzniesieniu pośród pól uprawnych ok. 200 m. od drogi łączącej wieś Głogówiec z wsią Trląg.

         Po uruchomieniu linii kolejowej Poznań - Toruń w latach 1872 - 1873 w Kołodziejewie pociagi nie zatrzymywały się. Podróżnych i towary odprawiano od 1895 r. W 1905 roku był już dworzec - dom dla dróżnika, mieszkania dla pracowników kolei i poczty. Przed wybudowaniem dworca czynna była stacja. Podróżnych odprawiano w  szopie, w której mieściła się także poczta.

         W czwartej ćwierci XiX w. wzniesiono dwór elektryczny w Kołodziejewie, majątku zwanym Langenhof (długie podwórze). Główny trakt z Kołodziejewa wsi prowadził wprost na podwórze majątku Langenhof. Tam aby dotrzeć do drogi w stronę Wierzejewic trzeba było przejechać przez "długie podwórze" i stodołę. Przy majątku znajdowała się kaplica, zadbany ogród, zagospodarowane stawy.

         W 1903 r. dobra szlacheckie Kołodziejewa - Altraden (Stare Koło) należące do pani Lange, jak również graniczący z nimi majątek szlachecki Kołodziejewo Reszówka (Langenhof - "długie podwórze ") pana Bremera, zostały wykupione przez Państwową Komisję Kolonizacyjną z Poznania i w następnym roku rozparcelowane.
  
Dzieci w wieku szkolnym z Langenhof zostały przyjęte do szkoły ewangelickiej w  Trlągu, a te z Altraden do szkoły ewangelickiej w Dębowie.
Szkoły były przepełnione, w Dębowie ponad 200 a w Trlągu 171 uczniów miało 1 nauczyciela.

         W 1904 r. rozpoczęto budowę szkoły w Altraden, którą ukończono w 1905 roku.

Mieściła dwie klasy szkolne: wschodnią i zachodnią oraz mieszkania dla nauczycieli. Posadę nauczyciela objął Oskar Klapprodt od 1 lipca, który przez 8,5 roku nauczał w Trlągu. Do nowej szkoły uczęszczało 114 uczniów z Langenhof, Altraden i Pałuczyny.

         W nowej szkole odbywały się lekcje gimnastyki oraz nauka religii. Urządzono bibliotekę szkolną zaopatrzoną w 67 tomów. Od 16 października 1905 r. przeniesiono nabożeństwa do tutejszej szkoły, ze szkoły ewangelickiej w Dębowie. Nabożeństwa odprawiał kaznodzieja Kanitz, który mieszkał w majątku Langenhof.

         Dnia 1 lipca 1906 r. odbyło się uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego pod budowę kościoła ewangelickiego. Kierownikiem budowy był mistrz murarski Wettke z Inowrocławia, który ofiarował dzwon kościelny. Zbudowany przez Państwową Komisję Kolonizacyjną Kościół został poświęcony 8 maja 1908 roku.

         Po zakończeniu I wojny światowej i wybuchu powstania wielkopolskiego dn. 27 grudnia 1918 r. w Poznaniu zaczął się orężny bój ludu wielkopolskiego o wolność i przepędzenie pruskiego ciemiężcy.
Za wzorem Poznania poszły inne miasta. Dowództwo nad wojskami powstańczymi w  Mogilnie objął por. Paweł Cyms.

         Ze względu na okolice Mogilna zamieszkałe przez kolonistów niemieckich i płynące stąd niebezpieczeństwo, ogłoszono stan wojenny.
Drogi prowadzące do miasta obsadzono patrolami. Rano, 2 stycznia 1919 r. wyruszyły do Wszednia, Sucharzewa, Dąbrowy, Mokrego, Sędowa, Kołodziejewa, Czarnotula, Padniewa i Stawisk plutony powstańcze, aby rozbroić tam kolonistów niemieckich.

         Dnia 6 marca 1919 r. wioska niemiecka Altraden otrzymała znów polską nazwę - Kołodziejewo a sąsiednie wioski: Paluschin - Pałuczyna, Eichgrundt - Dębowo.

        Ratyfikacja Paktu Pokojowego odbyła sie 10 stycznia 1920 roku. Wszyscy Niemcy, którzy przed 1 stycznia 1908 roku mieszkali w prowincji niemieckiej zostali z tym dniem obywatelami polskimi. Niemcy, Którzy przywędrowali tutaj po 1908 roku zachowali swą przynależność państwową.
Jeśli chcieli nadal pozostać, musieli postarać się o obywatelstwo polskie.

LUDZISKO

Nazwa wsi pochodzi od rzeczki Ludzicy, dzisiaj nazywanej Dunajkiem.

Pojawiający się w dokumencie Szymon z Ludziska był synem Wszebora Piotra, palatyna Bolesława Krzywoustego, później i Bolesława Kędzierzawego.

Kościół parafialny założony na przełomie XI i XIIw. (fundacja monarsza) W latach 1325 ? 27 proboszczem w Ludzisku był Brykcy, a w 1430 roku Wawrzyniec.

Na początku XVI w. w 1515 roku właścicielem folwarku w Ludzisku był Jan Orzechowski - syn Hektora. W II połowie XVI w. majątek w Ludzisku uległ podziałowi. Wiadomo, że w 1579 roku współwłaścicielami dóbr byli Kunowscy, Słaboszewscy i Chwaliszewscy. Dokumenty diecezji włocławskiej (kujawskiej) z 1520 roku mówią, że kościół w Ludzisku był pod wezwaniem św. Mikołaja - to pierwsza źródłowa informacja na ten temat. Wiadomo też, że w 1570 roku tutejszym proboszczem był Szymon Żegocki.

Relacje z wizytacji diecezjalnej w Ludzisku w 1575 roku zawierają informacje o kościele, który został opisany jako nowo wybudowana drewniana świątynia (ten kościół przetrwał do II połowy XIX w.). Obok świątyni znajdował się przykościelny cmentarz. Kościół i cmentarz były zlokalizowane u podnóża wzniesienia, na którym obecnie znajduje się budynek kościoła i plebania. W XVIII w. Ludzisko ponownie było własnością Ludzickich, co potwierdzają zapisy w księgach grodzkich z lat 1732 - 1735.

W XVIII w. były widoczne oznaki rozwoju wsi. W II połowie XVIII w. został wybudowany obecny późnobarokowy dwór.

Dwór w Ludzisku posiada wysoką wartość zabytkową, tak z uwagi na architekturę, jak i układ wnętrz. Zachował się wraz z całym zapleczem architektonicznym - z oficynami (dla służby dworskiej), czworakami (dla chłopów pracujących na folwarku) i parkiem, który został założony równocześnie z powstaniem dworu. Należy do najlepiej zachowanych na Kujawach osiemnastowiecznych rezydencji.

W XVw. istniała w Ludzisku szkoła, z której czterech uczniów trafiło do Akademii Krakowskiej. Między innymi Jan z Ludziska. Pierwszy murowany kościół zbudowano w 1865 r. Fundatorem był Jan Dąbski, właściciel wsi.

Cmentarze w Ludzisku

Parafialny cmentarz rzymsko-katolicki został założony na miejscu cmentarza średniowiecznego w połowie XIX w., około 400 metrów od kościoła pod wezwaniem św. Mikołaja. Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1859 roku - jest to płyta nagrobna Weroniki Mittelstaedt. W głębi na prawo od bramy cmentarnej znajduje się kwatera grobów i grobowców właścicieli Kołudy w XIX w. - Brodnickich i Mittelstaedtów. Kwaterę tę oddzielał od reszty cmentarza ceglany ażurowy mur, dzisiaj zachowany w szczątkowych fragmentach. Znajduje się tutaj m. in. grobowiec Aleksandra Mittelstaedta zmarłego w 1891 roku, jego żony Stefanii z Paradowskich zmarłej w 1868 roku oraz ich córek Stefanii, Anny i Haliny. Na cmentarzu przykościelnym spoczywa ks. Michał Wejna - proboszcz parafii w Ludzisku w okresie powstania styczniowego.

TRLĄG

Pierwsza wzmianka pochodzi z 1249r.

Kościół parafialny w Trlągu pod wezwaniem Świętych Apostołów Piotra i Pawła został założony i uposażony w XIII w. przez nieznanych z imienia fundatorów, zapewne właścicieli wis. Kościół na pewno istniał w 1378 roku, gdyż przy nadaniach rodzinnych Trląskich wymieniano prawo prezenty kościoła w Trlągu. Kościół pod wezwaniem świętego Piotra i Pawła (fundacja Trląskich) wzniesiony w połowie XV w.

W końcu XV w. Trląg składał się z trzech działów ziemi, które dziedziczyły rody Trląskich (Trlęskich), Pomianów i Pałuków.

W latach 1570 - 1595 kościół w Trlągu znajdował się w rękach braci czeskich (Pomianowie Trląscy ?). Trląg pierwotnie był prawdopodobnie własnością kapituły gnieźnieńskiej. Najstarsze dane źródłowe, które mówią o Trlągu już jako o wsi rycerskiej, pochodzą z XIV w. Dokument z 1327 roku wymienia Trzebiesława z Trląga - kanonika gnieźnieńskiego, płockiego i kruszwickiego. W późniejszych źródłach został wymieniony Andrzej z Trląga oraz trzej Andrzejowice - jego synowie. Akta z lat 1373 - 1382 mówią o Starym i Nowym Trlągu i trzech Andrzejowicach z rodu Pałuków herbu Topór. Stefan był podstolim poznańskim (w 1373 roku odbył wyprawę do Francji po księcia gniewkowskiego Władysława Białego.

Działy ziemi w Trlągu posiadali dwaj bracia - wymieniony w dokumencie z 1374 roku "Johanni de Tranlang" - Jan z Trląga kanonik płocki i archidiakon kruszwicki i Wojciech podkomorzy kaliski. Do nich należała także część Broniewic.

W 1379 roku Wojciech podzielił się swoim majątkiem z bratem Stefanem. Wojciech zachował Stary Trląg, jezioro i część Broniewic. Stefan otrzymał Nowy Trląg, Stare Kołodziejewo i inne miejscowości na Pałukach. Księgi ziemskie grodu poznańskiego z roku 1425 zawierają zapis dotyczący Piotra Trląskiego.

Jezioro

Nazwa pochodzi od tarła ryb. W XXw. wyróżniano tonie (łowiska): Toń Boża, Drebna, Glnąca, Góra, Graniczna, Gruszczana, Karpiniec, Kopiec, Łoza, Pasieka, Śliwka, Redeczek.

Cmentarz ewangelicki

Cmentarz założony około 1850r. Znajduje się tuż za wsią w niewielkim oddaleniu od szosy łączącej Trląg z Broniewicami i z Janikowem. Jest nieczynny od 1945 roku.

BRONIEWICE

W aktach grodzkich z 1395 roku figuruje "Nemir de Bronewicze". W 1411 roku Ubisław i Oswald jako posłowie Ziemi Trląskiej reprezentowali Broniewice (?Ubisław et Osvald de Bronewice?). Dokument z 1415 roku potwierdza, że właścicielem Broniewic był wówczas Ubisław. W I połowie XV w., Broniewice należały do Jana z Broniewic, który był w tym czasie także właścicielem Wierzejewic (do jego brata Macieja należały Dobieszewice).

Pierwszy drewniany dwór istniał w Broniewicach przed 1411 rokiem. Właścicielem wsi w latach 1542-1589 był Stanisław Puszka - Broniewski. Między rokiem 1589 a 1597 nastąpił podział majątku. W 1597 roku było już trzech właścicieli wsi: Jan Obomutt Kołudzki, Bartłomiej Wierzejewski oraz Krzekotowski, (nieznany z imienia). Nic nie wiadomo o właścicielach Broniewic w XVII w. W XVIII w. właścicielami wsi byli Złotniccy.

Z 1756 roku pochodzi pierwsza informacja o dworze - niestety, dotyczy jego spalenia. Dwór w Broniewicach był drewniany. Spłonęła wówczas wartościowa biblioteka Złotnickich, w której znajdowało się około trzysta książek. 

Mateusz Kalka
Mapa dojazdu
Fotogaleria
Program Rodzina 500+
Atrakcje
OSiR
MGOK
Międzynarodowe Centrum Promocji Dialogu
PGKiM
Portal inwestora
Badanie satysfakcji klienta
Honorowy obywatel
Poprawny HTML 4.01 Transitional Poprawny arkusz CSS Poprawne kodowanie UTF-8 Strona zgodna z WCAG 2.0 AA
projekt i hosting: INTERmedi@
zarządzane przez: CMS - SPI